← PrzyrodaStrona główna

Co kryje gleba? 🪱

Dział „Moja okolica”, temat 4 (podręcznik s. 69–72) i karta pracy s. 35–36. Klikaj w rysunki, przesuwaj suwaki i sprawdzaj się w zadaniach.

1 Czym jest gleba i jak powstaje?

🔎 Na dobry początek: weź odrobinę ziemi z ogrodu albo z doniczki i obejrzyj ją pod lupą. Jaki ma kolor? Ostrożnie ją powąchaj. Czy ma jakiś zapach?

Kiedy mówisz „drzewo rośnie w ziemi”, to tak naprawdę mówisz o glebie.

🟫 Gleba to naturalna warstwa przykrywająca skały. Jest podłożem, z którego wyrastają rośliny.

Gleba powstaje bardzo wolno

Gleba powstaje ze skał i z udziałem organizmów. Tworzy się przez setki, a nawet tysiące lat. Przesuń suwak czasu i zobacz, jak to się dzieje.

Zapamiętaj! Z resztek (szczątków) obumarłych organizmów powstaje próchnica glebowa. To dzięki niej gleba jest ciemna i żyzna.

Karta pracy, zad. 1 Ułóż opowieść o tworzeniu się gleby

Przestawiaj zdania strzałkami tak, żeby numer 1 był na początku historii, a 4 na końcu. Potem wpisz te numery w kratki w karcie pracy.

    💡 Podpowiedź: organizmy nie zamieszkają na litej skale. Najpierw skała musi popękać i rozpaść się na okruchy. Dopiero na okruchach pojawiają się pierwsze małe organizmy.

    2 Gleba pod lupą

    Gleba wygląda zwyczajnie, ale gdy obejrzysz ją w powiększeniu, zobaczysz, że nie jest jednolita. Są w niej składniki ożywione (żywe organizmy i ich części) i nieożywione.

    Kliknij nazwę, a zobaczysz, gdzie ten składnik jest w glebie.

    ożywione
    nieożywione

    👆 Wybierz składnik

    Albo kliknij w rysunek.

    🌱 Ożywione

    • korzenie roślin
    • bakterie i grzyby (grzybnia)
    • zwierzęta, np. dżdżownice, mrówki, krety

    🪨 Nieożywione

    • próchnica glebowa
    • okruchy skał
    • woda i powietrze
    💡 Uwaga na pułapkę: próchnica powstaje ze szczątków organizmów, ale sama już nie żyje. Dlatego jest składnikiem nieożywionym.

    Gra: ożywione czy nieożywione?

    ożywione
    nieożywione

    Karta pracy, zad. 2 Rysunek Janka

    Janek narysował składniki gleby oglądane w powiększeniu. Wybierz, na co wskazuje każda strzałka. Napis przy strzałce 2 jest już w karcie pracy.

    💡 Jak rozpoznać? Duże szare bryłki z obwódką to okruchy skał. Jasna obwódka wokół nich to woda. Małe, ciemne, kanciaste kawałki to próchnica, bo próchnica ma kolor ciemnobrązowy lub ciemnoszary. Puste, białe miejsca między bryłkami wypełnia powietrze.
    b) Co dorysować? (składniki ożywione)
    Na rysunku Janka są same składniki nieożywione. Dorysuj między bryłkami na przykład:
    • 🪱 dżdżownicę albo mrówkę,
    • 🌿 korzenie roślin (cienkie, rozgałęzione linie),
    • 🍄 grzybnię (cieniutkie białe niteczki),
    • 🦠 bakterie (malutkie kropki lub pałeczki).
    Wystarczą dwa, trzy różne. Możesz je podpisać.

    3 Gleba w głębi: „glebowy tort” 🎂

    Gdyby przekroić glebę jak tort, okazałoby się, że pod roślinami kryją się różne warstwy. Te warstwy to poziomy glebowe. Kliknij warstwę na rysunku albo opis.

    ① Poziom próchniczny

    • jest na powierzchni gleby, ma ciemny kolor,
    • ma najwięcej składników ożywionych, wody i innych składników potrzebnych roślinom,
    • im grubszy i ciemniejszy, tym gleba lepiej nadaje się do uprawy roślin.

    ② Głębsze poziomy glebowe

    • różnią się od siebie kolorem i składnikami,
    • im głębiej, tym mniej składników ożywionych, a więcej skały.

    ③ Skała

    • to najgłębszy poziom glebowy,
    • może być lita, zwięzła lub luźna (np. piasek),
    • to podłoże, z którego powstała gleba.

    ❓ Pytanie z podręcznika

    Gleba, która najlepiej się nadaje do uprawy roślin:

    Karta pracy, zad. 3 Model „glebowego tortu” w słoiku

    👦
    FranekZ czego robisz model „glebowego tortu”? Ja użyłem rzeczy z kuchni i z ogrodu. Co o tym myślisz?
    👧
    ZuziaDlaczego pod próchnicą zrobiłeś trzy różne warstwy: czarną, żółtą i białą?

    Najpierw dopasuj warstwy ze słoika do prawdziwej gleby:

    Teraz odpowiedz Zuzi jako Franek. Użyj słów: głębsze poziomy glebowe, kolor, składniki, skała.

    Pokaż przykładową odpowiedź Franka
    „Bo pod poziomem próchnicznym są głębsze poziomy glebowe. Różnią się one od siebie kolorem i składnikami, więc każdą warstwę zrobiłem z czegoś innego. Im głębiej, tym mniej jest w glebie składników ożywionych, a więcej skały. Biała warstwa na dnie to skała, np. piasek, z której powstała gleba.”

    4 Dlaczego gleba jest ważna?

    Gleba to coś więcej niż ziemia pod stopami. Jest ważna dla ludzi, roślin, zwierząt i całej przyrody.

    🌱

    Rosną z niej rośliny

    Z gleby rośliny pobierają wodę i inne składniki potrzebne do życia.
    🥕

    Daje nam jedzenie

    Rosną w niej rośliny uprawne: zboża, owoce, warzywa. Dzięki niej ludzie mają pożywienie.
    🪱

    Jest domem zwierząt

    Żyją w niej np. dżdżownice, mrówki i krety.
    🌧️

    Chroni przed powodzią

    Po ulewie chłonie wodę jak gąbka. Potem woda powoli odpływa do rzek i jezior.
    💧

    Oczyszcza wodę

    Działa jak filtr: zatrzymuje zanieczyszczenia rozpuszczone w wodzie.

    Karta pracy, zad. 4 Pole ziemniaków 🥔

    Co się robi z ziemniaków? Kliknij wszystko, co powstaje z ziemniaków (uwaga, są pułapki).

    Teraz napisz w karcie, dlaczego gleba jest ważna dla ludzi. Plan odpowiedzi: co robimy z ziemniaków → gdzie rosną ziemniaki i co biorą z gleby → co by było bez gleby.

    Pokaż przykładową odpowiedź
    Z ziemniaków robimy na przykład frytki, placki ziemniaczane, purée, kopytka i zupę. Karmi się nimi też zwierzęta hodowlane. Ziemniaki rosną w glebie i pobierają z niej wodę oraz składniki potrzebne do wzrostu. Bez gleby nie byłoby ziemniaków ani innych roślin uprawnych, a ludzie nie mieliby pożywienia. Dlatego gleba jest bardzo ważna dla ludzi.

    📌 W skrócie

    Składniki gleby

    ożywione

    • korzenie roślin
    • bakterie i grzyby
    • zwierzęta, np. dżdżownice, krety

    nieożywione

    • próchnica glebowa
    • okruchy skał
    • woda i powietrze

    Czy już umiem?

    1. Opowiedz własnymi słowami, jak powstaje gleba.
      Podpowiedź
      Skały pękają i kruszą się na okruchy. Na okruchach zamieszkują bakterie, mchy i grzyby, które kruszą skały jeszcze bardziej. Organizmy obumierają i z ich szczątków powstaje próchnica. Potem przychodzą większe organizmy, próchnicy jest coraz więcej, a pod nią tworzą się głębsze poziomy gleby. Trwa to setki, a nawet tysiące lat.
    2. Obejrzyj zdjęcie gleby (podręcznik s. 72). Jakie składniki na nim widzisz?
      Podpowiedź
      Na górze trawa i korzenie roślin, pod nią ciemna warstwa próchnicy, a niżej jasne okruchy skał (kamienie). Wody i powietrza nie widać, ale są między bryłkami gleby.
    3. Z kolegą lub koleżanką podajcie dwa argumenty, że gleba jest ważna dla człowieka.
      Podpowiedź
      Rosną w niej rośliny uprawne, z których mamy jedzenie. Chroni przed powodzią, bo chłonie wodę jak gąbka. Oczyszcza wodę jak filtr.

    🎯 Trening: prawda czy fałsz?

    Wynik: 0 / 0