Mazurek Dąbrowskiego 🎺
Powtórka przed kartkówką ze znajomości treści utworu — lekcja „Pieśń wszystkich Polaków” (podręcznik do języka polskiego, s. 52–55)
1 Skąd się wziął nasz hymn?
W 1795 roku doszło do trzeciego rozbioru — Rosja, Prusy i Austria zabrały resztę polskich ziem i Polska zniknęła z mapy Europy. Polacy nie pogodzili się z tym. We Włoszech powstały Legiony Polskie, którymi dowodził generał Jan Henryk Dąbrowski. Żołnierze wierzyli, że u boku Napoleona wywalczą wolność i wrócą do kraju.
Józef Wybicki odwiedził obóz legionów w Reggio w 1797 roku i napisał dla żołnierzy „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech”. Z czasem nazwano ją „Mazurkiem Dąbrowskiego”. Po 130 latach została hymnem Polski.
Poznaj autora
Józef Wybicki — polityk, pisarz i publicysta. Jako poseł zaprotestował przeciwko wtrącaniu się Rosji w sprawy Polski. Walczył między innymi w powstaniu kościuszkowskim. Współtworzył Legiony Polskie. Urodził się w Będominie na Kaszubach — dziś jest tam Muzeum Hymnu Narodowego.
Sprawdź się
2 Tekst pieśni
Żółte słowa są dziś rzadko używane — najedź na nie albo dotknij, żeby zobaczyć znaczenie. Tabelka pod spodem tłumaczy wszystkie.
Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.
Marsz, marsz Dąbrowski,
Z ziemi włoskiej do Polski.
Za twoim przewodem
Złączym się z narodem.
Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami.
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy.
Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze.
Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany —
Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany.
| Dawne słowo | Co znaczy dziś | Dawne słowo | Co znaczy dziś |
|---|---|---|---|
| przewód | tu: dowództwo | wrócim się | wrócimy się |
| złączym się | złączymy się | jeno | tylko |
| przejdziem | przejdziemy | pono | podobno |
| będziem | będziemy | taraban | duży bęben używany w wojsku |
Uzupełnij z pamięci
Co znaczy to słowo?
3 O czym jest każda zwrotka?
Zwrotka 1 — nadzieja
Polska istnieje, dopóki żyją Polacy. To, co zabrali zaborcy („obca przemoc”), odzyskamy walką („szablą”).
Zwrotka 2 — droga do domu
Żołnierze przejdą Wisłę i Wartę (polskie rzeki), czyli wrócą do kraju. Wzorem zwycięzcy jest Napoleon Bonaparte.
Zwrotka 3 — przykład z historii
Stefan Czarniecki walczył ze Szwedami i wracał przez morze, by ratować ojczyznę. Legioniści chcą zrobić to samo.
Zwrotka 4 — w kraju czekają
Ojciec ze łzami mówi do córki Basi: posłuchaj, podobno nasi biją w bębny — wojsko nadchodzi!
Droga legionów — „z ziemi włoskiej do Polski”
Czerwona linia pokazuje drogę, o której marzyli legioniści i o której śpiewają w pieśni. Na czerwono zaznaczono dzisiejszą Polskę — w 1797 roku nie było jej na mapie, ziemie zabrali zaborcy.
Trzy postacie historyczne z pieśni
Jan Henryk Dąbrowski
1755–1818 · w refrenieGenerał, uczestnik powstania kościuszkowskiego, twórca Legionów Polskich.
Napoleon Bonaparte
1769–1821 · zwrotka 2Wybitny dowódca, cesarz Francuzów. Polacy wierzyli, że dzięki niemu uwolnią Polskę z rąk zaborców.
Stefan Czarniecki
1599–1665 · zwrotka 3Polski dowódca, walczył ze Szwedami, między innymi w Danii, dokąd przeprawił się przez Bałtyk.
Sprawdź się
4 Budowa, nastrój i ważne pojęcia
Refren
Fragment wiersza lub pieśni powtarzający się po każdej zwrotce. Tutaj: „Marsz, marsz Dąbrowski…”. Powtarzanie podkreśla najważniejszą myśl i ułatwia wspólny śpiew.
Hymn
Uroczysty i podniosły utwór sławiący bóstwo, bohaterski czyn lub ważne wartości. Hymn narodowy to utwór o charakterze patriotycznym.
Kto mówi? Do kogo?
Mówią żołnierze legionów — w imieniu wszystkich Polaków („my”). Zwracają się do generała Dąbrowskiego i do rodaków.
Nastrój
Poważny, podniosły — ale pełen nadziei i wiary w zwycięstwo. Nie jest ani wesoły, ani tajemniczy.
Prawda czy fałsz?
Jak się zachować podczas hymnu?
Hymn śpiewa się podczas świąt państwowych, uroczystości szkolnych (np. rozpoczęcie roku), a także na zawodach sportowych, gdy grają lub wygrywają Polacy.
Sprawdź się
📝 Próbna kartkówka
Kartkówka — „Mazurek Dąbrowskiego”
- Kto napisał słowa „Mazurka Dąbrowskiego”? W którym roku i w jakim kraju? (3 p.)
- Dla kogo napisano tę pieśń i jak brzmiał jej pierwszy tytuł? (2 p.)
- Uzupełnij z pamięci: (4 p.)
Jeszcze Polska nie ..................., kiedy my ................... .
Co nam obca ................... wzięła, ................... odbierzemy. - Połącz postać z opisem (wpisz literę): (3 p.)
1. Jan Henryk Dąbrowski ___ 2. Napoleon Bonaparte ___ 3. Stefan Czarniecki ___
A. cesarz Francuzów B. polski dowódca walczący ze Szwedami C. generał, twórca Legionów Polskich - O czym ojciec mówi do Basi w ostatniej zwrotce? (1 p.)
- Co to jest refren? Zapisz pierwszy wers refrenu „Mazurka Dąbrowskiego”. (2 p.)
- Prawda (P) czy fałsz (F)? (3 p.)
a) Pieśń zachęca Polaków, żeby wyjechali za granicę. ___
b) Pieśń ma cztery zwrotki, każda po cztery wersy. ___
c) „Mazurek Dąbrowskiego” został hymnem państwowym w 1927 roku. ___
Pokaż odpowiedzi i punktację
- Józef Wybicki (1 p.), 1797 rok (1 p.), Włochy — miasto Reggio (1 p.).
- Dla żołnierzy Legionów Polskich (1 p.); „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech” (1 p.).
- zginęła, żyjemy, przemoc, szablą — po 1 p.
- 1 — C, 2 — A, 3 — B.
- Że słychać bicie w tarabany (bębny) — podobno nadchodzi polskie wojsko.
- Refren to fragment powtarzający się po każdej zwrotce (1 p.). „Marsz, marsz Dąbrowski” (1 p.).
- a) F — zachęca, by wrócić do Polski; b) P; c) P.
Oceny (18 p.): 18 celujący · 16–17 bardzo dobry · 13–15 dobry · 9–12 dostateczny · 6–8 dopuszczający