← Język polskiStrona główna

Lech, Czech i Rus 🦅

Powtórka przed kartkówką ze znajomości treści legendy — lekcja „Moje korzenie – legenda o Lechu, Czechu i Rusie” (podręcznik do języka polskiego, s. 40–41)

1 Kto, gdzie, kiedy?

✍️
Ewa Stadtmüllerautorka (czytaj: „sztadmiler”)
📖
legendaze zbioru „Legendy polskie”
👬
trzej braciaLech, Czech i Rus
⏳
bardzo dawno temuw czasach Słowian

Każdy z braci przewodził jednemu słowiańskiemu plemieniu. Wszyscy mieszkali razem w rozległej, słonecznej dolinie. Mieli urodzajną ziemię, czystą wodę i lasy pełne zwierzyny — dobrze im było razem.

Bohaterowie

⛰️

Czech

osiedla się pierwszy
  • pogalopował na koniu przed siebie
  • zobaczył żyzne doliny, gęste lasy i czyste jak kryształ rzeki
  • postanowił: tu zostanie
🌾

Rus

osiedla się drugi
  • to on zauważył, że robi się ciasno
  • zachwyciła go rozległa równina
  • poszedł na wschód
🦅

Lech

wędruje najdłużej
  • to on zdecydował: trzeba znaleźć nowe ziemie
  • poszedł ku północy
  • zobaczył białego orła i zbudował gród
💡 Kolejność według alfabetu od końca nie działa! Zapamiętaj: najpierw zostaje Czech, potem Rus, a Lech wędruje najdłużej — C, R, L.

Sprawdź się

1. Czemu przewodził każdy z braci?
2. Gdzie bracia mieszkali na początku?
zauważył, że w dolinie robi się ciasno
powiedział, że trzeba znaleźć nowe ziemie
osiedlił się jako pierwszy
zachwycił się rozległą równiną
poszedł ku północy
Podaj nazwisko autorki.

2 Plan wydarzeń w obrazkach

🏞️☀️
Wspólna dolinaTrzy plemiona żyją razem w słonecznej dolinie. Niczego im nie brakuje.
🛖🛖🛖
Robi się ciasnoRody się rozrastają, przybywa chat. Zwierzyny coraz mniej, ryb nie wystarcza dla wszystkich.
🗣️
DecyzjaLech mówi, że trzeba znaleźć nowe ziemie i się na nich osiedlić.
🥩🐟🌾
PrzygotowaniaKmiecie boją się wyprawy. Suszą mięso, wędzą ryby, gromadzą worki mąki i kaszy.
🌅🐎
Wymarsz o świcieBracia dosiadają koni, za nimi rusza cały lud. Idą dni i tygodnie.
⛰️🌲
Czech zostajeWidzi żyzne doliny, gęste lasy i czyste rzeki. Bracia serdecznie się ściskają.
🍂🌾
Rus znajduje równinęJesienią dwaj bracia docierają do rozległej równiny — o takiej ziemi marzył Rus.
🔥
Ostatni wspólny ogieńNocą bracia ostatni raz siedzą razem. O świcie Rus rusza na wschód, Lech ku północy.
🌳🦅
Leśna polanaO zachodzie słońca Lech widzi na najwyższym drzewie gniazdo i białego orła.
🏰
Gród LechaLech buduje gród. Miejsce nazwano Gniezdem, a z czasem — Gniezno.

Kto gdzie został?

🏞️ wspólna dolina 1 CZECH zostaje pierwszy rozstanie o świcie 2 · RUS na wschód — równina 3 · LECH ku północy 🦅 Gniezdo — Gniezno wschód północ

W legendzie podano kierunki tylko dla Rusa (wschód) i Lecha (północ). O Czechu wiemy, że zatrzymał się jako pierwszy.

Ułóż wydarzenia w kolejności

Od pierwszego (góra) do ostatniego (dół) — strzałkami.

    Sprawdź się

    1. Dlaczego plemiona musiały opuścić dolinę?
    2. Jak ludzie przygotowali się do wyprawy?
    3. O jakiej porze dnia bracia wyruszyli?
    4. Co zachwyciło Czecha?
    5. Jaka pora roku była, gdy Rus znalazł swoją ziemię?
    6. Co zrobili Lech i Rus ostatniej wspólnej nocy?

    3 Znak białego orła

    🌇
    Słońce chyli się ku zachodowi. Lech i jego ludzie zatrzymują się na wielkiej leśnej polanie.
    🌳🍂
    Wokół rosną stuletnie buki w czerwieni, brzozy i jodły. Jest cicho i uroczyście.
    👆
    Ktoś woła do księcia i wskazuje najwyższe drzewo nad polaną.
    🦅
    W koronie drzewa jest gniazdo, a na nim piękny biały orzeł. Rozpościera skrzydła, jakby witał wędrowców.
    ✨
    Lech uznaje to za znak, na który czekał. Postanawia: tu zbudujemy gród.
    🛡️
    Herbem ma być biały orzeł na tle czerwieni zachodzącego słońca.
    gniazdoorła na drzewie Gniezdopierwsza nazwa grodu Gnieznopierwsza stolica Polski
    Zapamiętaj! Legenda wyjaśnia dwie rzeczy: skąd wzięła się nazwa Gniezna (od orlego gniazda) i dlaczego biały orzeł na czerwonym tle jest znakiem naszego państwa.

    Sprawdź się

    1. Gdzie zatrzymał się Lech ze swoimi ludźmi?
    2. Jaka była pora dnia?
    3. Gdzie było gniazdo orła?
    4. Co zrobił orzeł?
    5. Jak miał wyglądać herb Lecha?
    6. Jak najpierw nazwano miejsce wybrane przez Lecha?
    7. Jak to miasto nazywa się dziś?
    8. Czym było Gniezno dla Polski?

    4 Legenda i dawne słowa

    Legenda to opowieść o dawnych czasach, która często wyjaśnia pochodzenie miast, państw i nazw albo opowiada o bohaterach. Łączy rzeczy prawdopodobne (realistyczne) z niezwykłymi (fantastycznymi).

    ✅ Realistyczne
    Słowianie żyli naprawdę. Plemiona wędrowały w poszukiwaniu nowych ziem. Ludzie robili zapasy jedzenia. Gniezno istnieje i było pierwszą stolicą Polski.
    ✨ Legendarne, niezwykłe
    Trzej bracia, od których zaczęły się trzy państwa. Orzeł, który rozpościera skrzydła, jakby witał wędrowców — znak dla Lecha.
    SłowoCo znaczy
    🌍 Słowianiegrupa ludów zamieszkujących obszary środkowej i wschodniej Europy
    👨‍👩‍👧‍👦 ródwspólnota ludzi pochodzących od jednego przodka
    🌾 kmiećzamożny gospodarz na wsi
    🏰 gróddawna osada otoczona wałem, umocniona
    🛡️ herbznak rodu, miasta lub państwa

    Dopasuj znaczenie

    kmieć
    ród
    Słowianie
    Który element legendy jest niezwykły, a nie realistyczny?

    📝 Próbna kartkówka

    Rozwiąż na kartce (około 15 minut), potem sprawdź odpowiedzi na dole.

    Imię i nazwisko: ..........................................Klasa: ........Punkty: ...... / 18

    Kartkówka — „Lech, Czech i Rus”

    1. Jak mieli na imię trzej bracia i czemu przewodził każdy z nich? (2 p.)
    2. Dlaczego plemiona musiały opuścić dolinę? Podaj dwa powody. (2 p.)
    3. Jak ludzie przygotowali się do wyprawy? (1 p.)
    4. Który z braci osiedlił się pierwszy i co go zachwyciło? (2 p.)
    5. W którą stronę ruszył Rus, a w którą Lech? (2 p.)
    6. Co Lech zobaczył na leśnej polanie i co wtedy postanowił? (2 p.)
    7. Jak najpierw nazwano gród Lecha? Jak nazywa się dziś? Czym był dla Polski? (3 p.)
    8. Ponumeruj wydarzenia od 1 do 5 w kolejności, w jakiej następowały: (2 p.)
      ___ Rus rusza na wschód, a Lech ku północy.
      ___ Lech widzi białego orła na gnieździe.
      ___ W dolinie robi się ciasno.
      ___ Czech postanawia zostać.
      ___ Bracia o świcie dosiadają koni.
    9. Wyjaśnij słowa: kmieć, ród. (2 p.)
    Pokaż odpowiedzi i punktację
    1. Lech, Czech i Rus (1 p.); każdy przewodził jednemu słowiańskiemu plemieniu (1 p.).
    2. Dwa z trzech, po 1 p.: zrobiło się ciasno (rody się rozrosły, przybywało chat); w lasach było coraz mniej zwierzyny; ryb w rzece nie wystarczało dla wszystkich.
    3. Suszyli mięso, wędzili ryby, gromadzili worki mąki i kaszy (wystarczy jeden przykład).
    4. Czech (1 p.); żyzne doliny, gęste lasy, czyste jak kryształ rzeki (1 p. za co najmniej jedną z tych rzeczy).
    5. Rus — na wschód (1 p.), Lech — ku północy (1 p.).
    6. Gniazdo, a na nim białego orła, na najwyższym drzewie (1 p.); postanowił zbudować tam gród, a białego orła na czerwonym tle uczynić herbem (1 p.).
    7. Gniezdo (1 p.); Gniezno (1 p.); pierwszą stolicą Polski (1 p.).
    8. Kolejność w zadaniu: 4, 5, 1, 3, 2 (2 p. za całość, 1 p. przy jednej pomyłce — zamianie dwóch sąsiednich).
    9. Kmieć — zamożny gospodarz na wsi (1 p.); ród — wspólnota ludzi pochodzących od jednego przodka (1 p.).

    Oceny (18 p.): 18 celujący · 16–17 bardzo dobry · 13–15 dobry · 9–12 dostateczny · 6–8 dopuszczający