Koronkowa robota 🧶🔎
Powtórka z lektury Grzegorza Kasdepke „Koronkowa robota, czyli wzór na kryminalną historię”: bohaterowie, plan wydarzeń, zagadki, słowniczek, formy wypowiedzi i próbny sprawdzian do wydruku.
1 Kto, gdzie, kiedy?
Rodzina przyjeżdża na wakacje do Koniakowa, do drewnianego domu pani Marii w części wsi zwanej Legiery. Koniaków razem z Istebną i Jaworzynką tworzy Beskidzką Trójwieś. Prawie cała akcja to jeden wieczór i jeden dzień: wieczorem Staszek wchodzi na strych, a nazajutrz dzieje się cała reszta.
Dlaczego to kryminał?
Zagadka
Tajemnicze karteczki, dziwny dom, zepsuty alarm w muzeum.
Detektywi
Staszek i Róża prowadzą śledztwo, a Staszek wszystko zapisuje w notesie.
Podejrzani
Brodacze, pan z „armatą”, motocykliści, a nawet ksiądz i pani Maria.
Fałszywe tropy
Większość podejrzeń okazuje się pomyłką. Prawdziwi złodzieje są gdzie indziej.
Rozwiązanie
Na końcu wychodzi na jaw, kto jest kim, a przestępcy zostają złapani.
Narrator i świat przedstawiony
Narrator nie jest bohaterem książki. Opowiada o Staszku i Róży „z boku” (on, ona, oni), więc to nie jest narrator pierwszoosobowy. Wie, co myślą różne postacie, i czasem zwraca się wprost do czytelnika, na przykład przypomina, że to książka dla dzieci, więc wszystko skończy się dobrze.
To utwór realistyczny: Koniaków istnieje naprawdę, a wszystko, co się dzieje, mogłoby się wydarzyć. Nie ma tu czarów ani postaci fantastycznych. Czarownica z „Jasia i Małgosi” pojawia się tylko w wyobraźni przestraszonych dzieci.
Co znaczy tytuł?
Koronkowa robota to robienie koronek, z których słynie Koniaków.
Tak mówimy o czymś zrobionym bardzo dokładnie i misternie. Tak jest też ułożona ta historia: wiele wątków splata się na końcu w jeden wzór.
Sprawdź się
2 Bohaterowie
Główni bohaterowie
Staszek
9 lat, starszy brat- chce napisać kryminał dla dzieci
- czyta dużo kryminałów
- wszystko zapisuje w notesie
- ciekawski i odważny, ale zbyt szybko wszystkich podejrzewa
- chciałby już być dorosły
- nie lubi górskich wycieczek, woli pizzę
Róża
7 lat, młodsza siostra- blond loki, tata mówi do niej „mój aniołeczku”
- udaje słodką, a jest sprytna i spostrzegawcza
- nie lubi czytać, ale chce śledzić podejrzanych
- ma bujną wyobraźnię (owce jak obłok)
- to ona pierwsza poznaje słowa „heklować” i „heknadla”
Dorośli
Pani Maria
gospodyni- nauczycielka języka polskiego
- latem prowadzi gospodarstwo agroturystyczne
- z turystami rozmawia gwarą, bo tego oczekują
- jej córka pracuje na uniwersytecie w Katowicach
Mama i tata
rodzice- idą sami w góry, w stronę Baraniej Góry
- gubią się i zasypiają w szałasie
- telefon mamy jest rozładowany, tata nie pamięta PIN-u
- gang bierze ich za policjantów i przywiązuje do drzew
Pani Lucyna
Muzeum Koronki- kocha koronki koniakowskie i prowadzi muzeum
- pije kawę o smaku bananowym
- wychodzi po córeczkę do przedszkola i zostawia muzeum z „monterami”
Pan Tadek
„strażnik zmierzchu”- wesoły, głośny, w wieku dziadka
- góralski kapelusz z biało-czerwoną wstążką
- ma galerię sztuki ludowej nad restauracją Suseł
- nosi długi róg pasterski, podobny do lufy armaty
Kto jeszcze?
Dwaj brodacze
„drab nr 1 i drab nr 2”Chodzą z aparatem i dyktafonem. Naprawdę to studenci, którzy badają tradycje Koniakowa.
Ksiądz proboszcz
Zamknięty w kościele, bije w dzwony razem ze studentami.
Harcerki „Koniczynki”
Uczą się heklowania. Szykują wieczorne ognisko.
Karatecy „Niezłe ziółka”
Uwalniają rodziców i otaczają złodziei przed muzeum.
Samotny motocyklista
Ciągle zagląda do muzeum i się rumieni. Okazuje się sierżantem policji, który tropi gang.
Faja
złodziejOlbrzym z fajką i tatuażami. Lubi bananową kawę.
Nutria
złodziejChudy, z żółtymi zębami. To on „naprawia” alarm i grozi dzieciom nożem.
Łysol i gang
motocykliściSzef bandy. Czeka w lesie na Faję i Nutrię.
Są też pani Teresa (sąsiadka), koronczarki pani Mariola i pani Beata oraz siedemset koniakowskich koronczarek.
Sprawdź się
3 Plan wydarzeń w obrazkach
Ułóż wydarzenia w kolejności
Od pierwszego (góra) do ostatniego (dół), strzałkami.
4 Zagadki i fałszywe tropy
Staszek naczytał się kryminałów i wszędzie widzi zbrodnię. Prawie zawsze się myli.
| Co widzą Staszek i Róża | Co podejrzewają | Jak jest naprawdę |
|---|---|---|
| 📝 Karteczki ze słowami: kostka, pazurek, ślepe oczko, trupioczek | To groźny szyfr | To nazwy motywów koronek. Koronczarki przekazują sobie wzory. |
| 🧔 Brodacze z aparatem i dyktafonem | „Drab nr 1 i nr 2” | Studenci, którzy badają tradycje Koniakowa. |
| 📯 Pan z „lufą armaty” na ramieniu | Uzbrojony podejrzany | Pan Tadek ze swoim rogiem pasterskim. |
| 🪡 Heknadla | Jakaś nieznana broń | Zwykłe szydełko do koronek. |
| 🗣️ Pani Maria mówi raz gwarą, raz „jak w telewizji” | Coś ukrywa | Jest nauczycielką polskiego, gwarą mówi dla turystów. |
| 🪜 Strych i zamknięta skrzynia | Kryją mroczny sekret | Są tam pamiątki po pierwszych koronczarkach. |
| 🍎 Pani Maria wchodzi z deserem, gdy mowa o deserze | Czarownica jak z „Jasia i Małgosi” | Zwykły przypadek i troskliwa gospodyni. |
| 🏍️ Samotny motocyklista w muzeum | „Bardzo dziwny nr 2” | Sierżant policji, który tropi gang. |
| 🔧 Monterzy od alarmu | Dzieci ich nie podejrzewają | Prawdziwi złodzieje. Sami wcześniej zepsuli alarm. |
Jak złodzieje przygotowali kradzież?
Co to było naprawdę?
Szczegóły dla uważnych czytelników
5 Słowniczek i koronki koniakowskie
| Słowo | Co znaczy |
|---|---|
| 🧶 heklować | robić koronki szydełkiem (słowo z gwary) |
| 🪡 heknadla | szydełko |
| 👵 koronczarka | kobieta, która robi koronki |
| 🌼 motyw | powtarzający się element wzoru koronki, np. warkoczyk, kostka, pazurek, motylek |
| 🗣️ gwara | odmiana języka, którą mówią mieszkańcy jakiejś okolicy |
| 🏡 gospodarstwo agroturystyczne | wiejski dom, w którym gospodarze przyjmują turystów |
| 🧳 letnik | osoba, która przyjechała latem na wypoczynek |
| 🎯 intencja | zamiar, cel działania („jem w intencji Staszka”) |
| 🔤 inicjały | pierwsze litery imienia i nazwiska |
| 📯 trombita | bardzo długa pasterska trąba; pan Tadek ma podobny róg |
| 🛖 szałas | prosta drewniana chata pasterzy w górach |
| 🔫 fuzja | dawna strzelba myśliwska |
| ✒️ kursywa | pochyła czcionka |
Kilka faktów o koronce koniakowskiej
Koronki robi się z motywów, najczęściej kwiatowych, przekazywanych z pokolenia na pokolenie. Powstają z nich serwety, obrusy, firanki, a dziś także suknie i biżuteria. Babcia pani Marii powtarzała: „Wykształcenie to wolność”, a heklowanie dawało dziewczynkom własne pieniądze, czyli też trochę wolności.
Dopasuj znaczenie
6 Formy wypowiedzi: ściąga i ćwiczenia
Praca klasowa z lektury to praca pisemna. Liczy się znajomość lektury, znajomość formy wypowiedzi i kompozycja (wstęp, rozwinięcie, zakończenie, akapity), a osobno poprawność językowa, ortografia i interpunkcja. Przećwicz każdą formę na kartce.
✉️ List
- miejscowość i data w prawym górnym rogu
- zwrot do adresata z wykrzyknikiem lub przecinkiem: Drogi Kubo!
- wstęp (dlaczego piszę), rozwinięcie (co się wydarzyło), zakończenie (pozdrowienia, prośba o odpowiedź)
- zwroty do adresata wielką literą: Ty, Ci, Ciebie, Twój
- podpis po prawej stronie
📋 Plan wydarzeń
- punkty w kolejności, w jakiej działy się wydarzenia
- każdy punkt krótki, bez szczegółów
- wszystkie punkty w tej samej formie: albo zdania (Staszek wchodzi na strych.), albo równoważniki zdań (Wyprawa Staszka na strych.)
- numer, po nim kropka, punkt zaczynamy wielką literą
💌 Zaproszenie
- kogo zapraszam (zwrot grzecznościowy)
- na co
- kiedy (dzień i godzina) i gdzie
- kto zaprasza (podpis)
- słowa: serdecznie zapraszam, mam zaszczyt zaprosić
📢 Ogłoszenie
- nagłówek: Ogłoszenie albo Uwaga!
- co się stało lub co się odbędzie, gdzie i kiedy
- ważne szczegóły (jak wygląda zguba)
- kontakt i podpis
- krótko i konkretnie
🔍 Opis przedmiotu
- wstęp: co opisuję, skąd to mam, do czego służy
- rozwinięcie: wielkość, kształt, kolor, materiał, części, ozdoby
- zakończenie: co o tym przedmiocie myślę
- dużo przymiotników i porównań; słowa: z przodu, na środku, po bokach, u góry
🏞️ Pozdrowienia i życzenia
- skąd piszę i komu (zwrot do adresata)
- jedno, dwa zdania o tym, co robię
- podpis; na pocztówce także adres
📝 Próbny sprawdzian
Sprawdzian z lektury „Koronkowa robota”
Część A. Znajomość lektury (36 p.)
- Podaj imię i nazwisko autora oraz rodzaj utworu. (2 p.)
- Gdzie i kiedy rozgrywa się akcja? (2 p.)
- Przedstaw rodzeństwo: podaj imiona, wiek i po jednej cesze każdego z nich. (4 p.)
- Po co Staszek wszedł w nocy na strych i jak skończyła się ta wyprawa? (2 p.)
- Kim z zawodu jest pani Maria? Dlaczego z turystami rozmawia gwarą? (2 p.)
- Dopasuj opisy do postaci. Wpisz litery. (5 p.)
___ pan Tadek ___ pani Lucyna ___ Faja i Nutria ___ dwaj brodacze ___ samotny motocyklista
A. studenci, którzy badają tradycje Koniakowa
B. sierżant policji tropiący gang
C. prowadzi Muzeum Koronki
D. właściciel galerii, chodzi w góralskim kapeluszu, ma róg pasterski
E. złodzieje udający monterów alarmu - Jakie słowa były na karteczce wsuniętej pod drzwi (podaj dwa)? Co pomyślał o nich Staszek, a czym były naprawdę? (3 p.)
- Dlaczego rodzice nie wrócili z wycieczki na czas? Podaj dwie przyczyny. (2 p.)
- Ponumeruj wydarzenia od 1 do 6 w kolejności, w jakiej następowały. (3 p.)
___ Staszek zamyka w kościele księdza i brodaczy.
___ Rodzice wyruszają na wycieczkę w góry.
___ Pani Maria woła: „Heknadle w dłoń!”.
___ Staszek spada z drabiny.
___ Dzieci uciekają z koszyczkiem dla sąsiadki.
___ Ktoś wsuwa pod drzwi karteczkę. - Co chcieli ukraść złodzieje? Jak przygotowali się do kradzieży? Dlaczego włamali się wcześniej, niż planowali? (3 p.)
- Wyjaśnij słowa: heklować, heknadla. (2 p.)
- Kto pomógł zatrzymać złodziei? Wymień dwie osoby lub grupy i napisz, co zrobiły. (2 p.)
- Podaj dwie cechy kryminału, które znajdziesz w tej książce. (2 p.)
- Wyjaśnij tytuł „Koronkowa robota”. Podaj dwa znaczenia. (2 p.)
Część B. Praca pisemna (10 p.)
Wybierz jedno polecenie i napisz pracę na co najmniej 10 zdań (ogłoszenie i zaproszenie mogą być krótsze).
- Jesteś Staszkiem. Napisz list do kolegi z klasy, w którym opowiesz o swoim pierwszym dniu wakacji w Koniakowie.
- Napisz list do Staszka albo do Róży. Oceń zachowanie bohatera: co ci się podobało, a co byś zrobił lub zrobiła inaczej?
- Opisz wybrany przedmiot z lektury: notes Staszka, koronkową serwetę albo róg pana Tadka.
- Napisz ogłoszenie o zgubionym notesie Staszka oraz zaproszenie na warsztaty heklowania w Muzeum Koronki.
Pokaż odpowiedzi i punktację
Część A
- Grzegorz Kasdepke (1 p.); kryminał dla dzieci, powieść detektywistyczna (1 p.).
- W Koniakowie, wsi w górach, w domu pani Marii i w okolicy (1 p.); w wakacje, w ciągu jednego wieczoru i następnego dnia (1 p.; wystarczy „w wakacje”).
- Staszek, 9 lat (1 p.), cecha, np. ciekawski, odważny, uparty, podejrzliwy, z wyobraźnią, chce pisać kryminał (1 p.); Róża, 7 lat (1 p.), cecha, np. sprytna, spostrzegawcza, wygadana, udaje aniołka (1 p.).
- Dom wydał mu się tajemniczy i chciał sprawdzić, co kryje strych, bo w kryminałach tajemnica często jest tuż obok (1 p.); klapa huknęła, Staszek spadł z drabiny, zdarł kolano, był cały w pajęczynach, rodzice go przyłapali (1 p.).
- Jest nauczycielką języka polskiego (1 p.); turyści są zawiedzeni, gdy mówi do nich „jak na lekcji”, a gwara im się podoba i chętnie wracają (1 p.).
- Pan Tadek D, pani Lucyna C, Faja i Nutria E, dwaj brodacze A, samotny motocyklista B (po 1 p.).
- Dwa słowa spośród: głowa, warkoczyk, kostka, pazurek, ślepe oczko (1 p.); Staszek uznał, że to groźny szyfr (1 p.); naprawdę to nazwy motywów koronek (1 p.).
- Dwie przyczyny spośród: zgubili drogę; zasnęli w szałasie i przespali pół dnia; telefony nie działały (mamy był rozładowany, tata nie pamiętał PIN-u); gang motocyklistów przywiązał ich do drzew (po 1 p.).
- Kolejność w zadaniu: 5, 2, 6, 1, 4, 3 (3 p. za całość, 2 p. przy jednej pomyłce, czyli zamianie dwóch sąsiednich, 1 p. przy dwóch pomyłkach).
- Cenne suknie słynnych projektantów mody z Muzeum Koronki (1 p.); zepsuli alarm podczas burzy, a potem przyjechali jako monterzy i „naprawili” go tak, żeby nie działał (1 p.); gdy zabiły dzwony, wszyscy pobiegli pod kościół i w okolicy zrobiło się pusto (1 p.).
- Heklować: robić koronki szydełkiem (1 p.); heknadla: szydełko (1 p.).
- Dwie odpowiedzi spośród: pan Tadek zatrzymał złodziei w muzeum, celując w nich rogiem, który wzięli za strzelbę; karatecy otoczyli ich przy motocyklach; mama wyrwała Nutrii kluczyki; pani Maria i koronczarki stanęły naprzeciw gangu z szydełkami; sierżant wezwał policyjne posiłki (po 1 p.).
- Dwie cechy spośród: jest zagadka; są podejrzani; bohaterowie prowadzą śledztwo i zbierają ślady; są fałszywe tropy; jest przestępstwo (włamanie) i przestępcy; na końcu zagadka zostaje wyjaśniona (po 1 p.).
- Dosłownie: robienie koronek, z których słynie Koniaków (1 p.); w przenośni: coś zrobionego bardzo dokładnie i misternie, tak jak ta zawiła historia (1 p.).
Oceny za część A (36 p.): 36 celujący · 33–35 bardzo dobry · 27–32 dobry · 18–26 dostateczny · 11–17 dopuszczający
Część B
| Co oceniamy | Punkty | Na co patrzeć |
|---|---|---|
| Znajomość lektury | 0–3 | Wydarzenia, postacie i szczegóły zgadzają się z książką. Nie ma zmyślonych faktów. |
| Forma wypowiedzi | 0–2 | Są wszystkie potrzebne elementy, np. w liście: miejscowość i data, zwrot do adresata, podpis. |
| Kompozycja | 0–2 | Wstęp, rozwinięcie i zakończenie w osobnych akapitach, myśli po kolei. |
| Język | 0–1 | Pełne zdania, bez powtórzeń, różne słowa. |
| Ortografia | 0–1 | Najwyżej 2 błędy. W liście zwroty Ty, Ci, Twój wielką literą. |
| Interpunkcja | 0–1 | Kropki na końcu zdań, przecinki przed że, bo, ale, który. |
Punktacja części B jest przykładowa. Nauczyciel może liczyć inaczej, ale ocenia te same rzeczy.